Logeerzorg begint niet bij regelen. Het begint bij signalen oppikken en deze begrijpen. Maar hoe doe je dat? Wie begint erover, en op welke manier? Precies die vragen spelen een cruciale rol om logeerzorg effectief in te zetten. Om de juiste reden en op het juiste moment. Want onderzoek heeft inmiddels uitgewezen: tijdige ondersteuning voor mantelzorgers kan besparingen opleveren. Als zij de zorg thuis kunnen blijven dragen, voorkom je bijvoorbeeld dat zij zelf uitvallen. Dat draagt bij aan duurzame inzetbaarheid. Maar mantelzorgers stappen niet zomaar de drempel over om gebruik te maken van logeerzorg. Schuldgevoel en schaamte spelen een belangrijke rol. Zowel bij de mantelzorger als diens naaste. Het juiste taalgebruik is van grote waarde.
Marjoleine van den Broek, opgaveregisseur mantelzorg en informele zorg en Julia Dijksterhuis, projectmanager Volledig Pakket Thuis (VPT) bouwen samen aan vertrouwen. Dat is niet alleen nodig, maar essentieel, hebben ze ervaren. Tijdens een VPT-bijeenkomst in de Stoomhal in Wormer raakten ze met elkaar in gesprek over de manier en het moment waarop mantelzorg bespreekbaar wordt gemaakt.
“Logeerzorg geeft rust, herstel en ademruimte. Soms brengt het zelfs nieuwe energie in een relatie”, vertelt Marjoleine. “Achteraf horen we vaak: dit hadden we veel eerder moeten doen. Julia en ik waren het er al snel over eens dat de uitdaging niet zit in het uitleggen van de voorziening zelf. Het gaat erom hoe en wanneer je het gesprek voert. Logeerzorg begint voor mantelzorgers vaak niet bij het regelen van een plek, maar bij een goed gesprek op het juiste moment. Taal en timing maken daarin het verschil.”
De juiste taal maakt verschil
Elkaars taal spreken en je verplaatsen in het perspectief van de ander is niet vanzelfsprekend. Daarom is er nu een boekje ‘Logeerzorg, het gesprek dat eerder mag beginnen’, gericht op professionals. Marjoleine vertelt: “Logeerzorg begint niet bij regelen op het moment dat het echt niet meer gaat. Het kan al eerder in het proces een wezenlijke bijdrage leveren aan langer thuis blijven wonen.” Dit uitgangspunt is bevestigd door onderzoek met de Effectencalculator. De uitkomsten van dat onderzoek en praktijkervaringen laten zien dat tijdige logeerzorg mantelzorgers kan helpen om de zorg thuis langer vol te houden.
Daarnaast zijn er aanwijzingen dat logeerzorg kan bijdragen aan het voorkomen of uitstellen van zwaardere zorg, met mogelijke maatschappelijke en financiële voordelen. Voorwaarde is wel dat mensen de ondersteuning tijdig weten te vinden. Professionals spelen daarin een sleutelrol, aldus Marjoleine: “Het juiste gesprek op het juiste moment, met de juiste vragen is vakmanschap. Dat vraagt om luisteren, doorvragen en taalgebruik dat aansluit bij de beleving van mensen. Daarbij gaat het niet alleen om wat de mantelzorger nodig heeft. Ook voor degene die gaat logeren kan de stap groot zijn. Het vraagt aandacht voor beide perspectieven om samen tot een passende keuze te komen.”
De juiste timing
Het is dus belangrijk hoe je over logeerzorg spreekt, maar ook wanneer. Marjoleine ziet dat het nog te vaak wordt gezien als een oplossing wanneer de situatie al vastloopt: “In de praktijk merk ik dat onbekendheid en belemmerende overtuigingen minstens zo belangrijk kunnen zijn als de organisatorische en financiële vraagstukken. Daarom wil ik professionals helpen om logeerzorg eerder en op een passende manier bespreekbaar te maken. Juist door eerder ondersteuning aan te bieden, kunnen we veel zwaardere en duurdere zorg voorkomen. Een paar dagen logeerzorg kan ervoor zorgen dat een mantelzorger weer energie krijgt en een oudere nog maanden of zelfs jaren prettig thuis kan blijven wonen.”
Behouden van kwaliteit van leven
Marjoleine herinnert zich verschillende situaties waarin een relatief kleine interventie een groot effect had. “Wat mij telkens raakt, is wanneer een mantelzorger na een paar dagen zegt: ‘Ik kan het weer aan.’ Dan zie je dat logeerzorg niet gaat over tijdelijk afstand nemen, maar juist over het behouden van kwaliteit van leven. Die momenten bevestigen voor mij waarom dit werk zo belangrijk is.”
Logeerzorg als schakel binnen de bredere keten van preventieve ondersteuning aan ouderen
Dat sluit naadloos aan bij de regionale visie van G’oud en de verdere ontwikkeling van Volledig Pakket Thuis (VPT). Door preventie, zelfredzaamheid en ondersteuning van het netwerk rondom ouderen centraal te stellen, blijven mensen met een intensievere zorgvraag langer thuis wonen. Juist wanneer de zorgvraag thuis toeneemt is de draagkracht van de mantelzorger ook van belang en de mogelijkheden om die tijdelijk te ontlasten cruciaal.
Samen zorgen voor een sterk netwerk
Logeerzorg staat niet op zichzelf. In de regio Zaanstreek-Waterland wordt gebouwd aan sterke netwerken rondom ouderen, waarin familie, vrienden, vrijwilligers, buren en professionals elkaar aanvullen. Initiatieven zoals buurtnetwerken, mantelzorgondersteuning, Samen Sterk, Nieuwe Blik, het regionaal netwerk dementie en logeerzorgvoorzieningen versterken elkaar. Samen vormen zij een vangnet dat ervoor zorgt dat ouderen zich gezien en ondersteund voelen, en dat mantelzorgers weten dat zij er niet alleen voor staan. “Er is niet één voorziening die alles oplost,” zegt Marjoleine. “De kracht zit juist in de samenhang tussen verschillende manieren om zorg te bieden.”
Marjoleine van den Broek is opgaveregisseur mantelzorg en informele zorg binnen het Gezondheidsnetwerk Zaanstreek-Waterland, waar ook G’oud onderdeel van is. Zij zet zich in voor eigentijdse mantelzorg, respijtzorg, logeerzorg en de combinatie van zorg en werk. Logeerzorg, onder meer via Het Buitenhuis in Wijdewormer, speelt daarin een belangrijke rol.
Julia Dijksterhuis is project- en programmamanager en betrokken bij de implementatie van Volledig Pakket Thuis (VPT)-teams binnen de ouderenzorg. Als verandermanager richt zij zich op het verbinden van mensen, organisaties en opgaven, met als doel duurzame veranderingen daadwerkelijk te realiseren.
